خالی بودن عرصه های شهری از حضور انسان

رشد فزاینده جمعیت در شهرهای ما طی 40 سال گذشته در کنار آسیب ها و مسایل عدیده زیرساختی، زیست محیطی و اجتماعی، روح شهرهایمان را به یغما برده است؛ بگونه ای که با قدم زدن در شهر فارغ از اینکه چه شهری باشد، چیرگی کالبد بر روح شهر را می توان حس کرد.

نگاه سطحی و کوتاه مدت مدیریتی به شهر و تار پود آن و نگاه اجرایی صرفاً برای تحقق پروژه های کالبدی طی 40 سال گذشته منجر به فقدان روح و حس سرزندگی و شور نشاط در محلات جدید و قدیم شهرهای ما شده است  گویی تنها نکته ای که برای مدیریت این شهرها مهم نبوده هویت، سرزندگی و کیفیت است.

کیفیت فضای عمومی شهری یا Quality of Urban public Space مقوله ای است که شهر را از جایگاه مادی و کالبدی خود خارج می کند و منجر به بهبود کیفیت زندگی می شود. در یک تعریف کلی کیفیت فضای شهری را می توان اینگونه تعریف کرد: فضایی که در آن همه اقشار جامعه با هر جنسیتی در هر سن و جایگاه اجتماعی و اقتصادی و فکری با هر محدودیت جسمانی در هر زمانی بدون محدودیت به آن دسترسی داشته باشند.

فضای عمومی با کیفیت شهری مکانی است که علقه های اجتماعی تقویت و پراکندگی شهری محدود می گردد. فضاهای عمومی شهری عموماً عنصری حیاتی در شهر محسوب می شوند و طراحی شهری مطلوب تأثیر مثبت در کیفیت فضا و بالا بردن جذابیت و پذیرندگی فضا دارد؛ در واقع نوعی کنار گذاشتن بی اعتنایی مدنی است و حس مکان یعنی مکث و حرکت را ایجاد می کند.

در زمان پاندمی که حضور انسان در شهر عموماً یک خطر محسوب میشد اما از نظر مدیران و برنامه ریزان شهری شهرهای موفق، خالی بودن عرصه های شهری از حضور انسان خطری به مراتب بزرگ تر بود، از این رو طراحان و برنامه ریزان با رویکردهای خلاقانه با برنامه های کوتاه و بلندمدت مجدد انسان را به فصاهای عمومی شهرها فراخواندند که این امر یک درس بزرگ برای مدیریت شهری ما دارد که همواره شهرهایمان از زیرساخت های بتنی و خودرومحور بارگزاری می شود.

در این نگاه، برنامه ریزان و مدیران شهری بیشتر از آنکه به توسعه فیزیکی و کالبدی شهر بیاندیشد باید برای انسان در شهر برنامه ریزی نماید تا انسان تمام پاسخ های خود را از شهر بگیرد. شهرها موتورهای محرکه زندگی اقتصادی مدرن تلقی می شوند و حدود آنچه مردم در زندگی روزمره تجربه می کنند، در فضاهای شهری پیوسته رشد و توسعه می یابد.

استفاده از فضای شهر یعنی نظم شگفت انگیز زیر بی نظمی ظاهری یک شهردر فضاهای اجتماعی که فرصت های متعددی را برای رشد فردی و جمعی پدید می آورد. فضاهای عمومی شهری فرصت هایی خلق می کند که به سبب زندگی اجتماعی در شهر پدید می آید و در فضاهای عمومی خود را نشان می دهد که منجر به رفع نیازهای متعددی در شهرهای شده و برای بقای خود و رقابت بر سر منافع مالی، انسانی و علمی ایجاد شده است. شهرها برای پویایی اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی خود وابسته به سکنه خود هستند.

اما ما همواره برای ایجاد فضایی با کیفیت در شهر، سالهای سال در تله تقلید افتاده ایم و نمی دانیم که چگونه بر اساس شرایط منحصر به فرد خود فضایی جذاب متعلق به خودمان در شهر ایجاد کنیم. من هر زمان به شهرهایمان سفر میکنم حس غربت و بیگانگی با ساختار کالبدی آن شهر را با تمام وجود حس می کنم، در سفری که در سال 96 به شهر مادرید داشتم به جهت حس کنجکاوانه از شمال شهر خود را به هسته مرکزی شهر یعنی میدان Sol رساندم، از پله های مترو هنوز به روی سطح نرسیده بودم که صدای شادی، خنده و قهقهه کودکان و شهروندان، موزیک ها خیابانی گوش مرا نوازش میداد، هنرمندان خیابانی که با ایجاد فضای خلاقانه موقعیت منحصربفردی را در شهرپدید آورده بودند.

برای ایجاد فضای عمومی شهر معیارها و شاخص های گوناگونی مطرح است که با هدف پاسخگویی به یک نیاز در شهر ایجاد شده است در این راستا با توجه به مذاکرات متعدد با مدیران شهری پی بردم چند نکته مهم در ارتباط با خلق فضای عمومی با کیفیت شهری وجود دارد که نیازمند تغییر نگرش است:

  1. با توجه به کمبود منابع مالی شهرداری ها، دغدغه مدیران شهری امروزه صرفه جویی در هزینه می باشد که اصولاً توجه به مسأله کیفیت فضای عمومی شهری از اولویت پایینی برای مدیران برخوردار است حال آنکه باید دانست ایجاد فضاهای عمومی با کیفیت شهری با مشارکت سرمایه گذاران با روش های جذاب براحتی امکان پذیر است.
  2. در نظر بسیاری از مدیران شهری اینگونه برنامه ریزی ها برای فضاهای عمومی شهر با فعالیت ادارات گردشگری تلاقی دارد که این امر صحیح نمی باشد.
  3. این امر که نهادهای امنیتی محدودیت ایجاد می کنند و نمی توان فضای عمومی با کیفیت در شهر داشت صرفاً یک بهانه جویی است زیرا حضور انسان در فضاهای عمومی شهر خود تأمین کننده امنیت در سطح شهر است.
  4. مخالفت نهادهای مذهبی شهر هم نوعی دیگر از بهانه جویی هاست زیرا فعالیت در اینگونه فضاها می تواند کاملا تابع فرهنگ، مذهب و تاریخ کشور ما باشد.
  5. بسیاری از مدیران شهری به سبب فراسازمانی بودن این موضوع، توسعه فضاهای عمومی شهر را به تأخیر می اندازند که این امر یک اشتباه بزرگ است.
  6. مدیران شهری که در مسائل پیچیده شهرهای امروزی محدود شده اند عموما توجه به این مسایل را در اولویت پایین قرار میدهند غافل از اینکه توسعه فضاهای عمومی شهر منجر به تقویت اقتصادی و اجتماع در شهر می شود.
  7. عموماً در طراحی فضاهای عمومی شهر حصارکشی برای محدودیت تردد، تقسیم بندی جنسیتی بی معناست زیرا یکی از اهداف مهم فضاهای عمومی شهری گردآمدن همه اقشار جامعه در کنار هم است.
  8. بسیاری از مدیران شهری نسبت به توسعه فضای عمومی شهری نگاه پروژه محور و سخت افزاری و صرفاً کالبدی دارند که این امر بسیار غلط و اشتباه است و نیازی به هزینه گزاف و خارج از برنامه و همچنین آسیب به محیط زیست طبیعی برای ایجاد یک فضای با کیفیت در شهر ندارد.

با تأمل بر مفهوم فضای عمومی با کیفیت در شهر می توان به بسیاری از مسایل شهر پاسخ داد و هویت و روح به فنا رفته را مجدد به شهر باز ستاند.

نویسنده: مرضیه باریکانی

این پست چقدر برایتان مفید بود؟

روی یک ستاره کلیک کنید تا امتیاز دهید!

میانگین امتیازات 0 / 5. تعداد آرا: 0

اولین نفری باشید که به این پست امتیاز می دهید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت | ورود
شماره موبایل خود را وارد کنید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید برای شماره موبایل شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد تا دیگر
برگشت
رمز عبور را وارد کنید
رمز عبور حساب کاربری خود را وارد کنید
برگشت
رمز عبور را وارد کنید
رمز عبور حساب کاربری خود را وارد کنید
برگشت
درخواست بازیابی رمز عبور
لطفاً پست الکترونیک یا موبایل خود را وارد نمایید
برگشت
کد تایید را وارد کنید
کد تایید برای شماره موبایل شما ارسال گردید
ارسال مجدد کد تا دیگر
ایمیل بازیابی ارسال شد!
لطفاً به صندوق الکترونیکی خود مراجعه کرده و بر روی لینک ارسال شده کلیک نمایید.
تغییر رمز عبور
یک رمز عبور برای اکانت خود تنظیم کنید
تغییر رمز با موفقیت انجام شد